هــوش هــیـجــانـی

هوش هیجانی که معمولاً معیار ارزیابی آن را "ضریب هوش هیجانی" یا EQ می نامند، بر توانایی، ظرفیت یا مهارت ادراک، سنجش و مدیریت هیجانات خود و دیگران دلالت دارد.
نسخه مناسب چاپ

 

 

 

 

بسمه تعالی

 

 

هــوش هــیـجــانی

مقدمه:

در طول تاریخ، بشر همیشه در صدد کسب موفقیت و پیروزی در رقابت با سایرین بوده است و دستیابی به علوم و فنون مختلف، بشر را در دهه‌های اخیر برای نیل به این هدف یاری نموده است. در گذشته تصور بر این بوده که بهره­ی هوشی (IQ) معیار اصلی توانایی یادگیری و میزان موفقیت افراد است؛ امروزه می­ دانیم، هوش هیجانی که به نوعی آن را می­ توان مجموعه­ ای از خصوصیات شخصیتی دانست نیز در سرنوشت و سبک زندگی فرد مؤثر است. این خصوصیات شخصیتی موجب می­ شود که هر فرد از شیوه­ای خاص برای ادامه­ ی زندگی استفاده کند.

الف) تعریف هوش هیجانی:

هوش هیجانی، که معمولاً معیار ارزیابی آن را "ضریب هوش هیجانی" یا EQ می­ نامند، بر توانایی، ظرفیت یا مهارت ادراک، سنجش و مدیریت هیجانات خود و دیگران دلالت دارد.

در زبان فارسی کلمه­ ی "هیجان" بیشتر برای احساسات و حالات پرشور و انرژی استفاده می­ شود، ولی در روان­شناسی این کلمه برای بیان تمام حالات احساسی و روانی مثبت و منفی و علائم جسمانی همراه آن (مانند خشم، ترس، عشق و محبت، تنفر، امید، نا امیدی، نگرانی، احساس حقارت، غرور، غم و اندوه، شادی، تعجب، شرم، پشیمانی، دلسوزی و ...) به کار می­ رود.

هوش هیجانی (Emotional Intelligence) همانند هوش شناختی شناور است و ریشه­ ی خود را از مفهوم هوش اجتماعی می­ گیرد.

هفت مؤلفه­ ی اصلی هوش (۱. هوش منطقی، ۲. ریاضی،  ۳. فضایی، ۴. موسیقیایی، ۵. بدنی، ۶. جنبشی، ۷. شخصیتی) مفهوم هوش هیجانی را شکل داده و در مجموع شامل دو بعد بین­ فردی و درون­ فردی می‌باشد.

نخستین تعریف رسمی از هوش هیجانی را می­ توان "توانایی شناسایی هیجان­ های خود و دیگران و تمایز بین آن­ها و استفاده از این اطلاعات برای هدایت تفکر و رفتار فرد" بیان کرد.

ب) هوش هیجانی و کنترل خشم:

پژوهشگران مختلف معتقدند که هوش هیجانی بر سلامت حافظه و نیروی عقل، ادراک، داوری صحیح، تصمیم­ گیری مناسب و رشد روانی-اجتماعی فرد تأثیر چشمگیری داشته و بر مواردی مانند برون­گرایی، انعطاف­ پذیری، دلپذیر و باتوان بودن، هماهنگ کردن احساسات مختلف و شناسایی این احساسات و تأثیر آن­ها بر مغز و رفتار نیز تأثیرگذار خواهد بود.  باید اذعان نمود که افراد با هوش هیجانی بالا، قدرت بیشتری برای سازگاری با مسائل جدید روزانه خواهند داشت. در مقابل، هوش هیجانی پایین با رفتارهایی چون مسئله سازگاری درونی، سطوح پایین همدلی، ناتوانی در تنظیم خلق و خو، افسرده­ خویی، اعتیاد به الکل و مواد مخدر، انحرافات جنسی، تخریب دارایی­ ها، دزدی و پرخاشگری همراه است.  مطالعات نشان می­ دهند که عوامل کامیابی افراد برجسته­، ناشی از احساسات مثبتی است که آنان در خود ایجاد نموده و برعکس، افراد ناموفق کسانی­ اند که احساسات منفی را در خود پرورش می دهند. بسیاری بر این باورند که احساسات منفی، به نوعی نقش ترمز را در زندگی ایفا می­ کنند و احساسات مثبت، به گاز تشبیه می­ شوند که نقش مؤثری در موفقیت افراد دارند. امروزه بعضی از شرکت­ ها برای استخدام کارکنان خود، علاوه بر آزمون عمومی، آزمون خوش­بینی و بدبینی نیز به کار می­ گیرند. کسانی که در آزمون­ های اخیر­، رتبه­ ی خیلی خوش­بین را به­ دست آورده­ اند، بسیار موفق­ اند؛ زیرا این افراد در هنگام عدم موفقیت، علت آن را به عواملی نسبت می دهند که امکان تغییر آن­ها وجود دارد، لذا این افراد ناامید نمی شوند. بنابراین چنین استنباط می­ شود که  افراد خوش­بین، دارای هوش هیجانی مثبت (موفقیت) و افراد بدبین، دارای هوش هیجانی منفی (شکست) هستند.

ج) عوامل مؤثر در ایجاد خشم نوجوانان:

خشونت عبارت است از عملی عمدی برای صدمه زدن به کسی­؛ مسئله­ ی خطیری که امروزه نوجوانان با آن درگیر هستند­. عوامل متعددی باعث رفتارهای خشونت­ آمیز می­ شوند­؛ که عبارتند از­: ۱. فشار همسالان، ۲. نیاز به توجه و احترام، ۳. نیاز به مقبولیت و پذیرش، ۴. نیاز به موفقیت، ۵. احساس حقارت، ۶. آزار دیدن در سنین اولیه­ ی کودکی، ۷. شاهد خشونت بودن در خانه، جامعه و یا رسانه­ های گروهی و یا بازی­ های رایج امروز و ... .

د) راهکار و پیشنهادهای عملی برای والدین به منظور کنترل خشم فرزندان:

- فرزندتان را متقاعد کنید که رفتار پرخاشگرانه­ غیرقابل­ قبول است. اگر مشاهده کردید که شخصی، فرد دیگری را مورد آزار و اذیت قرار می­ دهد، فوراً آن عمل پرخاشگرانه را متوقف سازید؛ به آرامی اما قاطعانه با شخص پرخاشگر برخورد و فرد را از موقعیت دور نمایید.

- بعد از این که فرد پرخاشگر آرام شد به صورت خصوصی با او صحبت نموده و از او بخواهید که انعطاف­ پذیر باشد. یادآوری نمایید که عذرخواهی بابت رفتارهای نادرست بسیار زیبا و ارزشمند است.

- مهارت­ های حل­ مسئله و درک تفاوت­ ها را به فرزندتان آموزش دهید.

- از فرزندتان بخواهید در فعالیت­ هایی که احتمال رفتار پرخاشگرانه در آن­ها بیشتر است، کمتر شرکت نماید.

- نیاز فرزندتان را بشناسید (نیاز به امنیت، نیاز به مقبولیت، نیاز به موفقیت و نیاز به داد و ستد عاطفی).

- در حضور فرزندتان بحث و جدل نکنید.

- سعی کنید توضیحاتی مثبت و یا بی­ طرفانه در مورد آن­چه فرزندتان انجام داده، پیدا کنید.

- هدف خود را «مغلوب کردن مشکل» تعریف کنید، و نه این که بخواهید فرزندتان را مغلوب کنید.

- با فرزندتان ارتباط صمیمانه برقرار کنید.

- فرزندتان را به انجام خدمات اجتماعی ترغیب کنید. 

- افرادی مانند روحانیون، مشاوران، معلمان مدرسه، مربیان و دوستان مورد اعتماد می­ توانند در ارائه­ ی راهنمایی­ های ارزشمند، بسیار مورد وثوق باشند.

 

  سیّد احمد سیّدان

(پشتیبان ارشد استان کرمان)

ویراستاری و تنظیم: پروا سفری

 

ارتباط با مرکز مشاوره:

تلفن گویا  ۸۸۸۶۶۱۳۱

ارسال پیام

 

این مطلب ۱۲۷ بار خوانده شده